Bạn đã bao giờ trải qua tình trạng cứng khớp kiểu như, "Cơ thể tôi kêu răng rắc mỗi khi cố gắng ra khỏi giường vào buổi sáng?"
Các triệu chứng như khó cử động khớp khi thức dậy hoặc bắt đầu di chuyển, và không thể đi lại một cách trơn tru, là những vấn đề thường gặp ở người trung niên và người lớn tuổi từ 40 đến 60 tuổi. Nguyên nhân của tình trạng cứng khớp khó chịu này không phải do tư thế ngủ không đúng, mà là do những thay đổi cấu trúc quanh khớp xảy ra theo tuổi tác
Bài viết này giải thích các nguyên nhân gây cứng khớp, cách chăm sóc hàng ngày để ngăn ngừa tình trạng này tiến triển, và tiềm năng của y học tái tạo trong điều trị khớp
mục lục
Nguyên nhân gây cứng khớp | 3 thay đổi do lão hóa
Các khớp cho phép chuyển động trơn tru vì sụn đóng vai trò như một lớp đệm ngăn xương cọ xát trực tiếp vào nhau, còn cơ và dây chằng hỗ trợ vùng xung quanh. Tuy nhiên, khi chúng ta già đi, các mô này dần thay đổi, cản trở chuyển động tự nhiên của các khớp
Ở đây, chúng ta sẽ xem xét kỹ hơn ba thay đổi liên quan đến tuổi tác gây ra chứng cứng khớp
① Giảm hàm lượng nước và độ đàn hồi của sụn | Những thay đổi trong sụn
Khi chúng ta già đi, sụn mất dần lượng nước và thành phần của nó thay đổi, khiến nó mỏng dần. Sụn đã mất nước sẽ mất đi tính đàn hồi và không còn khả năng hấp thụ lực tác động lên khớp một cách hiệu quả
Kết quả là, các khớp trở nên dễ bị căng và tổn thương hơn do các chuyển động lặp đi lặp lại trong cuộc sống hàng ngày, dẫn đến các triệu chứng ban đầu như cứng khớp và đau nhức
Nguồn:Cẩm nang MSD | Tác động của lão hóa lên hệ cơ xương khớp
② Sự cứng lại của chất nền ngoại bào và những thay đổi ở cấp độ gen
Sụn khớp được nâng đỡ bởi một cấu trúc mạng lưới collagen và axit hyaluronic gọi là "ma trận ngoại bào", bao quanh các tế bào. Khi chúng ta già đi, quá trình "glycation" xảy ra, trong đó đường liên kết với collagen, dẫn đến sự tích tụ các chất gây lão hóa gọi là AGEs (Sản phẩm cuối cùng của quá trình glycation tiên tiến)
Khi lượng AGEs tăng lên, các sợi collagen liên kết với nhau quá mức, khiến các mô vốn dĩ phải linh hoạt trở nên cứng lại. Sự cứng lại của chất nền ngoại bào này được cho là làm giảm tính linh hoạt của khớp và được xem là một trong những nguyên nhân chính gây cứng khớp
Hơn nữa, quá trình lão hóa cũng ảnh hưởng đến chức năng gen. Hoạt động của các gen sản sinh collagen giảm đi, trong khi các gen sản sinh enzyme phân giải sụn lại hoạt động mạnh hơn. Kết quả là, quá trình sửa chữa sụn không thể theo kịp quá trình phân giải, và quá trình lão hóa khớp diễn ra nhanh hơn
③ Giảm độ linh hoạt của cơ và dây chằng | Sự xơ cứng của các mô xung quanh do lão hóa, ảnh hưởng đến các khớp
Cứng khớp có liên quan mật thiết không chỉ đến sụn mà còn đến sự lão hóa của các mô xung quanh hỗ trợ khớp
Khi chúng ta già đi, khối lượng cơ bắp giảm (teo cơ), và hơn nữa, hiện tượng "tích tụ mỡ" xảy ra khi mỡ xâm nhập vào các khoảng trống giữa các sợi cơ, và "xơ hóa" tiến triển, khi mô xơ cứng tăng lên. Kết quả là, cơ bắp mất đi sự linh hoạt và đàn hồi tự nhiên
Hơn nữa, elastin, chất mang lại độ đàn hồi như cao su cho dây chằng và gân, cũng giảm đi. Khi độ linh hoạt tổng thể của các mô hỗ trợ khớp giảm, các khớp sẽ ít "độ rơ" hơn, khiến cho việc chuyển động trơn tru trở nên khó khăn hơn, dễ cảm thấy lực cản mạnh và cứng khớp khi bắt đầu chuyển động
Các phương pháp chăm sóc hàng ngày để duy trì sự linh hoạt của khớp và ngăn ngừa cứng khớp
Nếu chứng cứng khớp không được điều trị, các triệu chứng có thể dần trở nên tồi tệ hơn và có khả năng dẫn đến các bệnh như thoái hóa khớp. Mặt khác, xem xét lại lối sống và duy trì sự linh hoạt của khớp có thể giúp ngăn ngừa sự tiến triển của các triệu chứng
Tại đây, chúng tôi sẽ giới thiệu các phương pháp chăm sóc cụ thể mà bạn có thể bắt đầu thực hành ngay hôm nay
Duy trì cân nặng khỏe mạnh
Khi tăng cân, một tải trọng đáng kể sẽ đè trực tiếp lên các khớp, bao gồm cả khớp gối. Điều này đặc biệt đúng đối với những người thừa cân, vì vậy việc đạt được cân nặng khỏe mạnh thông qua giảm cân từ từ là bước đầu tiên để bảo vệ khớp của bạn
Xem xét lại lối sống của bạn
Để giảm áp lực lên khớp, điều quan trọng là phải xem xét lại môi trường sống hàng ngày của bạn. Nên tránh lối sống truyền thống của Nhật Bản (như ngồi trên chiếu tatami hoặc đứng dậy từ nệm futon), vì chúng gây nhiều áp lực lên đầu gối và hông, và chuyển sang lối sống kiểu phương Tây sử dụng ghế và giường
Ngoài ra, hãy cẩn thận khi đứng hoặc đi bộ trong thời gian dài, và nhớ giữ ấm các khớp. Nếu bạn cảm thấy đau, điều quan trọng là phải nghỉ ngơi và bảo vệ các khớp mà không cần gắng sức vận động
tập thể dục trị liệu
Duy trì và tăng cường sức mạnh cho các cơ xung quanh khớp trong phạm vi không gây đau sẽ giúp cải thiện tình trạng cứng khớp và ngăn ngừa sự tiến triển của nó. Đặc biệt, "đi bộ dưới nước" và "đạp xe (xe đạp tập thể dục)" được khuyến nghị là những bài tập dễ thực hiện mà không gây căng thẳng cho khớp, vì chúng đặt ít áp lực lên khớp
Một bài tập tiêu biểu khác giúp tăng cường cơ bắp một cách an toàn là bài tập "Nâng chân thẳng (SLR)", bao gồm việc nâng chân lên khi đang ngồi trên ghế hoặc nằm ngửa với đầu gối duỗi thẳng và giữ tư thế đó trong vài giây
Nguồn:Trung tâm Lão khoa và Lão hóa Quốc gia | Bệnh lý khớp ở người cao tuổi
Từ thuốc giảm đau đến các lựa chọn điều trị mới: Y học tái tạo hỗ trợ khớp
Tình trạng cứng khớp và đau nhức có thể được giảm nhẹ bằng thuốc (như thuốc giảm đau và tiêm axit hyaluronic). Trong những năm gần đây, y học tái tạo, nhằm mục đích sửa chữa các mô bị tổn thương, cũng đã thu hút sự chú ý như một lựa chọn điều trị mới. Đặc biệt, trong trường hợp biến dạng khớp tương đối nhẹ và vẫn còn đủ sụn, y học tái tạo có thể phù hợp tùy thuộc vào phương pháp điều trị
Về cơ bản có ba phương pháp y học tái tạo cho khớp:
- Liệu pháp dựa trên máu: Một phương pháp trong đó các hoạt chất được chiết xuất từ máu của chính bệnh nhân và được tiêm trực tiếp vào khớp.
- Liệu pháp tế bào gốc: Một phương pháp nhằm mục đích sửa chữa các mô bị tổn thương bằng cách sử dụng các tế bào gốc được thu thập từ chính bệnh nhân.
- Ghép sụn: Phương pháp nuôi cấy sụn được lấy từ khớp và cấy ghép vào vùng bị tổn thương.
Trong số này, phương pháp điều trị không cần phẫu thuật là phương pháp "1", sử dụng máu. Mặt khác, liệu pháp tế bào gốc ("2") và cấy ghép sụn ("3") yêu cầu các thủ tục để thu thập các tế bào hoặc sụn cần thiết cho việc điều trị
Liệu pháp tế bào gốc đang được nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng như một phương pháp điều trị tận dụng khả năng sửa chữa mô của tế bào gốc. Hơn nữa, liên quan đến cấy ghép sụn tự thân nuôi cấy (mục "3"), phạm vi bảo hiểm đã được mở rộng từ tháng 1 năm 2026 để bao gồm thoái hóa khớp gối, ước tính ảnh hưởng đến khoảng 10 triệu người
Mặc dù mỗi phương pháp điều trị khác nhau về chỉ định điều trị, phương pháp sử dụng và hiệu quả mong đợi, nhưng tất cả đều sử dụng máu và tế bào của chính bệnh nhân, do đó, nguy cơ tác dụng phụ như dị ứng được báo cáo là tương đối thấp
Nguồn:Khoa Phẫu thuật Chỉnh hình, Đại học Y khoa Phụ nữ Tokyo | Y học Tái tạo Khớp | Khớp nhân tạo
Để biết thêm thông tin chi tiết về y học tái tạo, vui lòng xem bài viết sau
bản tóm tắt
Cảm giác cứng khớp và như có tiếng "cỗi rắc" ở các khớp khi thức dậy vào buổi sáng có thể là do những thay đổi liên quan đến tuổi tác ở các khớp và mô xung quanh. Nếu không được điều trị, cơn đau có thể trở nên tồi tệ hơn hoặc tiến triển thành thoái hóa khớp, vì vậy điều quan trọng là phải được chăm sóc thích hợp từ giai đoạn sớm
Duy trì cân nặng hợp lý, tham gia trị liệu bằng bài tập và xem xét lại lối sống là những yếu tố cơ bản để bảo tồn sự linh hoạt của khớp. Tùy thuộc vào các triệu chứng và tình trạng khớp của bạn, nhiều lựa chọn điều trị khác nhau, bao gồm cả y học tái tạo, cũng có thể được áp dụng. Nếu tình trạng cứng khớp hoặc đau kéo dài, điều quan trọng là không nên bỏ qua và tự chẩn đoán, mà nên tham khảo ý kiến chuyên gia và xem xét các lựa chọn điều trị phù hợp với tình trạng của bạn