Bạn có lo lắng rằng cơn đau dữ dội ở vùng lưng dưới hoặc mông có thể là do thoát vị? Đau lưng dưới và mông không phải là hiếm gặp ở những người trong độ tuổi lao động sung sức. Bài viết này cung cấp thông tin chính xác về thoát vị và giải thích các lựa chọn điều trị, từ điều trị bảo tồn đến y học tái tạo, một cách dễ hiểu
mục lục
Thoát vị đĩa đệm là gì? Cơ chế và đặc điểm bệnh nhân
Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi một phần của đĩa đệm liên đốt sống, đóng vai trò như một lớp đệm cho cột sống, bị lồi ra và chèn ép lên các dây thần kinh, gây đau và tê. Tình trạng này có thể xảy ra đột ngột do chấn thương như tai nạn, hoặc có thể do tư thế xấu gây ra
Thoát vị đĩa đệm là gì?
Các đĩa đệm liên đốt sống, được cấu tạo từ vòng sợi và nhân tủy, nối các đốt sống của cột sống và đóng vai trò như lớp đệm. Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi một phần của đĩa đệm lồi ra và chèn ép các dây thần kinh, gây ra các triệu chứng như đau và tê. Nó có thể xảy ra đột ngột do chấn thương như tai nạn hoặc các chấn thương nhỏ lặp đi lặp lại, hoặc cũng có thể dễ dàng xảy ra khi nâng vật nặng ở tư thế không thuận lợi
Thông tin bệnh sử của bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm
Tỷ lệ nam/nữ xấp xỉ 2-3:1, với thoát vị đĩa đệm xảy ra thường xuyên hơn ở nam giới. Nhóm tuổi phổ biến nhất là từ 20 đến 40 tuổi. Người ta cho rằng nguyên nhân phổ biến nhất ở nhóm tuổi này [mf1.1] là khi màng bao phủ đĩa đệm bị suy yếu, dẫn đến áp lực mạnh, dễ dàng đẩy các thành phần bên trong ra ngoài qua các phần yếu hoặc bị rách của màng. Hơn 80% trường hợp xảy ra ở vùng cột sống thắt lưng dưới (giữa các đốt sống L4/L5 và L5/S1). Tuy nhiên, sau tuổi 50 [mf2.1], các thành phần bên trong đĩa đệm cứng lại, làm giảm khả năng xảy ra thoát vị
Các yếu tố góp phần gây thoát vị đĩa đệm [mf3.1]
Có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến sự khởi phát của bệnh, nhưng chưa rõ liệu các yếu tố môi trường hay thể thao có phải là nguyên nhân hay không
các yếu tố môi trường
Mặc dù có những báo cáo cho rằng tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở những người lao động nặng nhọc, tài xế chuyên nghiệp và công nhân chế tạo máy móc, nhưng các nghiên cứu so sánh họ với nhóm đối chứng lại cho thấy kết quả ngược lại, vì vậy chưa thể đưa ra kết luận rõ ràng. Ngoài ra, các nghiên cứu so sánh họ với nhóm đối chứng cũng không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng nào với các môn thể thao như bóng chày, golf, tennis, bóng đá, đấu vật và bơi lội
Yếu tố di truyền
Mặt khác, người ta biết rằng thoát vị đĩa đệm khởi phát ở tuổi thiếu niên có xu hướng tập trung cao trong gia đình, với xu hướng tương tự được thấy từ cha mẹ sang con cái hoặc giữa các anh chị em ruột
Tài liệu tham khảo: Hiệp hội Chỉnh hình Nhật Bản | Loạt bài Chỉnh hình 2 "Thoát vị đĩa đệm thắt lưng"
Tài liệu tham khảo: Chỉnh hình Lâm sàng Nhật Bản | Thoát vị đĩa đệm thắt lưng
Tài liệu tham khảo: Hiệp hội Chỉnh hình Nhật Bản | Hướng dẫn điều trị thoát vị đĩa đệm thắt lưng
Thoát vị đĩa đệm là một triệu chứng nguy hiểm không nên bỏ qua
Các triệu chứng thường gặp của thoát vị đĩa đệm bao gồm:
- Đau vùng thắt lưng hoặc mông
- Cảm giác tê hoặc đau lan xuống chân
- Khó khăn trong việc dồn sức vào chân
- Khó di chuyển
Cơn đau trở nên trầm trọng hơn khi mang vác vật nặng hoặc di chuyển, và cột sống có thể cong sang một bên để tránh đau (vẹo cột sống). Cần đặc biệt cẩn thận khi có tổn thương nghiêm trọng đến dây thần kinh. Chèn ép nghiêm trọng rễ thần kinh có thể dẫn đến liệt chân. Hơn nữa, nếu chùm dây thần kinh đuôi ngựa (một bó dây thần kinh nằm dưới tủy sống) bị ảnh hưởng, có nguy cơ mất kiểm soát bàng quang và ruột, dẫn đến tiểu không tự chủ. Nếu bạn gặp bất kỳ vấn đề nào về đường tiết niệu, bạn nên đi khám bác sĩ ngay lập tức
Nguồn tham khảo: Hiệp hội Chỉnh hình Lâm sàng Nhật Bản | Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng
Điều trị bảo tồn thoát vị đĩa đệm
Trừ khi các triệu chứng tổn thương thần kinh tiến triển hoặc nghiêm trọng, phương pháp điều trị cơ bản là điều trị bảo tồn. Khi cơn đau dữ dội, bệnh nhân được khuyến khích nghỉ ngơi và cơn đau được kiểm soát bằng cách dùng thuốc giảm đau chống viêm, vitamin và thuốc giãn cơ, cũng như gây tê ngoài màng cứng, gây tê rễ thần kinh và sử dụng đai nịt bụng. Khi cơn đau giảm bớt, liệu pháp vận động, chẳng hạn như liệu pháp kéo giãn và tập luyện cơ bụng, sẽ được thực hiện. Tập thể dục gắng sức bị hạn chế, nhưng đi bộ và các hoạt động nhẹ được cho phép trong giới hạn chấp nhận được
Tài liệu tham khảo: Bệnh viện Đại học Keio | Hiểu về bệnh "Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng"
Tài liệu tham khảo: Cẩm nang MSD | Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng
Tài liệu tham khảo: Hiệp hội Chỉnh hình Nhật Bản | Loạt bài chỉnh hình 2 "Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng"
Khi cần phẫu thuật và y học tái tạo là một lựa chọn
Ngay cả khi được chẩn đoán mắc thoát vị đĩa đệm, chỉ có một số ít trường hợp cần phẫu thuật ngay lập tức. Nếu không có triệu chứng nghiêm trọng, các lựa chọn khác ngoài phẫu thuật có thể được xem xét. Trong những năm gần đây, y học tái tạo, thúc đẩy quá trình sửa chữa mô mà không cần phẫu thuật, đang thu hút sự chú ý như một lựa chọn mới
Khi cần phẫu thuật
Thoát vị không nhất thiết phải phẫu thuật ngay lập tức. Phẫu thuật ngay lập tức chỉ cần thiết trong trường hợp khó tiểu hoặc đại tiện (hội chứng chèn ép tủy sống) hoặc khi liệt chi dưới tiến triển nhanh chóng. Phẫu thuật cũng được xem xét khi cơn đau không thuyên giảm sau ba tháng điều trị bảo tồn và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Trong các trường hợp khác, có thể xem xét các phương pháp không phẫu thuật. Điều quan trọng cần lưu ý là ngay cả khi phần thoát vị được cắt bỏ bằng phẫu thuật, sự thoái hóa (lão hóa) của đĩa đệm cột sống cũng không được chữa khỏi, vì vậy vẫn có khả năng tái phát ở cùng một vị trí hoặc vị trí khác
Ứng dụng y học tái tạo trong điều trị thoát vị đĩa đệm [mf4.1]
Trong những năm gần đây, y học tái tạo đang thu hút sự chú ý như một lựa chọn mới. Một phương pháp điều trị liên quan đến việc cô đặc tiểu cầu thu thập từ máu của chính bệnh nhân và tiêm chúng vào đĩa đệm bị ảnh hưởng. Ngoài ra, trong các phương pháp điều trị sử dụng tế bào gốc, các cytokine (chất sửa chữa) được giải phóng bởi tế bào gốc được kỳ vọng sẽ có tác dụng mạnh mẽ trong việc ức chế viêm thần kinh. Mục đích là để thúc đẩy quá trình sửa chữa các đĩa đệm bị tổn thương và khôi phục chức năng đệm của nhân tủy. Không giống như các phương pháp điều trị triệu chứng hoặc phẫu thuật cắt bỏ, đây là một phương pháp cơ bản tận dụng khả năng tự sửa chữa của mô
Một báo cáo nghiên cứu năm 2024 cho thấy rằng khi tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) vào những người bị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, cơn đau lưng dưới của họ được cải thiện tổng thể trong vòng sáu tháng, mặc dù điều này có thể khác nhau ở mỗi người
Tài liệu tham khảo: Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu tự thân vào đĩa đệm ở bệnh nhân đau lưng dưới liên quan đến hội chứng Modic loại 1: Một nghiên cứu thí điểm tiền cứu.
bản tóm tắt
Mặc dù cơ chế hình thành thoát vị đĩa đệm vẫn chưa rõ ràng, nhưng phẫu thuật ngay lập tức không phải lúc nào cũng cần thiết ngay cả khi đã được chẩn đoán. Trong nhiều trường hợp, phương pháp điều trị bảo tồn được áp dụng, và phẫu thuật chỉ được xem xét nếu không có sự cải thiện. Độ tuổi thường bị thoát vị đĩa đệm nhất trùng với độ tuổi của thế hệ bận rộn với trách nhiệm công việc và gia đình. Nhiều người vẫn tiếp tục làm việc dù bị đau, hoặc quá bận rộn để tìm kiếm sự điều trị. Đối với những người muốn tránh phẫu thuật hoặc nhập viện, y học tái tạo mang đến những khả năng mới để cải thiện các triệu chứng